PeterHoistingBeamsHeaderMosaicCopy

zaterdag, 23 augustus 2014 02:00

Interessante links

De enige algemene - en nog makkelijk verkrijgbare - publicatie over oude hijsbalken is het boekje

'Van onderen! Vierhonderd jaar hijsbalken in Amsterdam' van Han Schenk.

Het verscheen in april 1999 bij Architectura&Natura en wordt door diverse webwinkels aangeboden.

 

Van onderen 

 

Op internet is niet zo heel veel over oude hijsbalken te vinden en wat er te vinden is gaat doorgaans over Amsterdam:

http://www.amsterdamsebinnenstad.nl/binnenstad/231/oog-voor-detail-hijsbalken.html

http://www.lomography.nl/magazine/201769-van-onderen-de-hijsbalken-van-amsterdam 

http://www.amsterdamse-school.nl/objecten/voorwerpen/hijsbalken-van-de-amsterdamse-school/

https://rietepietz.wordpress.com/2013/04/13/nog-even-amsterdam/

http://www.documentatie.org/uds4/dbdropdownvolgende.asp?search=Hijsbalk&zoekmethode=6&Start=0&fotovolgnummer

 

 

Over hijsbalken in Leiden is, voor zo ver bekend, nooit een overzichtelijke publicatie verschenen.

De volgende sites leverden wel veel informatie die voor deze site gebruikt kon worden:

 

De Stichting Industrieel Erfgoed Leiden (STIEL)

http://stiel-leiden.nl/index.php/home

 

 

Historische vereniging Oud Leiden

http://www.oudleiden.nl/

 

Erfgoed Leiden en omstreken

Beeldbank:

https://www.erfgoedleiden.nl/collecties/beeldmateriaal

Kranten:

https://www.erfgoedleiden.nl/collecties/kranten

Monumentenregister:

https://www.erfgoedleiden.nl/collecties/monumentenregister

 

Een kaart met een overzicht van industrieel erfgoed (en veel meer) in Leiden is hier te vinden:

https://www.leidseregioinkaart.nl/kaarten/Cultuurhistorische_atlas/

 

De site geeft ook toegang tot een kaart met meer gebruiksmogelijkheden (waaronder het zoeken op adres):

http://www.arcgis.com/home/webmap/viewer.html?webmap=1411545dc9a3479b9f397cc394e02a84&extent=4.4432,52.1402,4.5444,52.1762

 

Wie geïnteresseerd in oude hijsapparaten in het algemeen kan hier terecht:

http://www.kranenprojekt.nl/index.html

 

Tenslotte zijn er op YouTube nog de nodige filmpjes te vinden over verhuizen met behulp van een hijsbalk:

https://www.youtube.com/watch?v=jVecCcL2TBU

https://www.youtube.com/watch?v=2MCfg0yqYCI

https://www.youtube.com/watch?v=8O-08Uz1510

 

 

zaterdag, 23 augustus 2014 02:00

Moderne hijsbalken

Ouderwetse hijsbalken voor het takelen van goederen worden zelden of nooit meer in nieuw gebouwde panden opgenomen. Hun plaats lijkt te worden ingenomen door de kranen voor gondels voor gevelonderhoud, de zogenaamde glazenwasserbakjes. De ouderwetse hijsbalk werd aan de gevel aangebracht en soms op kunstige manier in de gevel zelf verstopt. Het contour van de gevel werd zo niet verstoord. De moderne kranen en gondels worden meestal op het dak geplaatst en vormen zo staketsels die de strakke contour van het gebouw verstoren. 

 

Ook Leidse kantoorpanden ontkwamen niet aan puntige wildgroei aan hun gevels.

 

Moderne hijsbalk 1 klein

 

 Moderne hijsbalk 2 klein

zaterdag, 23 augustus 2014 02:00

Algemene informatie over hijsbalken en hijsbeugels

Written by

 

 

Hijsbalken zijn balken van hout, ijzer of staal die uit de gevel van gebouw steken. 

Aan zo'n balk zit een haak waaraan een touw en blok (katrol) opgehangen kan worden.

Met die katrol kunnen goederen van beneden naar boven en van boven naar beneden worden getakeld.

 

 

Oude Singel 136 detail

 Oude singel 136

 

Om snelle slijtage door weer en wind tegen te gaan zijn sommige hijsbalken voorzien van een afdakje.

Dat wordt in vakjargon ook wel 'bef' genoemd, naar het witte slabbetje dat bijvoorbeeld advocaten dragen.

 

 

      Rapenburg 34 det            Oude Rijn Bakkerij det2

Rapenburg 34                                                                               Oude Rijn 44

 

Een nog sjiekere bescherming is een zogenaamd windkast die er ook voor zorgde dat de wind minder vat kreeg op de takel. Het enige exemplaar dat daarvan in Leiden te vinden is, bevindt zich aan het voormalige Farmaceutisch Laboratorium aan de Hugo de Grootstraat.

 

Hugo de Grootstraat windkast kl

 

 

Hijsbeugels (of hijsankers) zijn driehoekige metalen constructies die ook bedoeld zijn om te hijsen. 

Ze zijn alleen geschikt voor minder zware lasten.

 

Hooigracht 5-9 Achterzijde Hogewoerd detail               Lange Brug 48 detail

Hogewoerd 5-6 (achterzijde Nieuwe Rijn)                                                                                 Lange Brug 48

 

 

Een hijsbalk of hijsbeugel bevindt zich steevast boven een opening in de gevel - een laad- en losdeur of raam - waarlangs goederen naar buiten of naar binnen gebracht kunnen worden.

In pakhuizen bevinden dergelijke deuren zich vaak onder elkaar op meerdere verdiepingen die met behulp van 1 hijsbalk bediend kunnen worden. 

 

Herengracht 32 x

 

Herengracht 32

 

Niet alle hijsbalken zijn van buitenaf te zien. Soms zijn balken verscholen achter laad- en losdeuren.

Soms is er alleen een 'oog' te zien zijn waarin de binnen opgeborgen balk kan worden geschoven als er getakeld of gehesen moet worden.

Voordeel van deze oplossing is dat de balk niet aan regen en zon wordt bloot gesteld.  

 

Lammermarkt 61x detail 

Lammermarkt 61

 Oog overzicht kl    Oog detail kl

 

Uiterstegracht 139 en 141

 

Van buitenaf kun je evenmin de constructie zien waarmee in enkele panden zware ladingen werden getakeld: het hijsrad. Voor zo ver bekend is er in Leiden nog maar 1 oud rad. Dat bevindt zich op de zolder van Rapenburg 34 (particulier woonhuis).

 

Rapenburg 34 binnen

Rapenburg 34

 

De constructie bestaat uit een groot houten rad dat via een as verbonden is met een katrol. Het rad kan worden gedraaid met behulp van staken. Die zijn op de foto niet te zien. Ze zijn verwijderd zodat de bewoners hun hoofd er niet tegen stoten (maar wel bewaard gebleven). Op de foto zijn wel de inkepingen te zien waarin de staken bevestigd kunnen worden.

Meer informatie over het pand vindt u hier: http://www.leidsehijsbalken.nl/homepage/beams-in-leiden/informatiegebouwen/rapenburg-34.html

 

Een modernere variant van een rad bevindt zich op de zolderverdieping van Lammermarkt 59 (nu Emile van Leenen Piano's en Vleugels).

 

Lammermarkt 59 binnen2 

 Lammermarkt 59